باشد والدین در تربیت فرزندان موفقتر خواهند بود

در مجموع باید گفت که وی رادیکالتر از هابس و جان لاک و شارل دو مونتسکیو میاندیشید. روسو در زمینه استفاده از استدلال و منطق در تربیت اخلاقی کودکان با نظریات جان لاک مخالف است و می گوید نیروی عقل که ترکیبی از سایر نیروهاست، از تمام قوای روحی بشر مشکلتر و دیرتر رشد می یابد ولی مردم به غلط این قوه را برای رشد قوای دیگر به کار می برند. و بعدها برای شناخت مردم و انتخاب حرفه، مسافرت و شناخت محیط، و سرانجام ازدواج و زندگی در مراحل مختلف، وجود مربی الزامی است. به طوری که در امیل مربی در درجه اول دوست و رفیق بازیهای امیل، و در جوانی محرم اسرار، در مسافرتها مصاحب و همراه و در انتخاب حرفه و تصمیم گیری برای ازدواج و زندگی، نقش آماده کننده و هدایت کننده و نه تعلیم دهنده و تحمیل کننده را بازی می کند. اگر کودکی را از روز ولادت در تنهایی نگاه بدارند و با او حرف نزنند، قطعاً قابلیت تکلّم در او میمیرد و به فعلیت نمیرسد، سایر استعدادهای علمی انسان نیز فقط از راه تعلیم و تربیت بروز میکند. با این حال نمیتوان این نکته را نادیده گرفت که روسو یک سنت شکن پیشرو بود که تاثیر عمیقی بر تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت غربی گذاشت.

بسیار مهم است که در بررسی و مطالعة فرایند تربیت دینی، به بسترها و زمینههایش نیز توجه کنیم. کودکان در سنین اولیه زبان استدلال را در نمی یابند و اگر از اول طفولیت با کودکان با زبانی صحبت کنیم که قدرت درک آن را نداشته باشند، کلمات را بیهوده مورد استفاده قرار داده ایم. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: اگر کسی در اولین روز تولد نوزاد، در گوش راست و چپ وی اذان و اقامه بگوید، آن نوزاد از دستبردهای شیطان مصون خواهد بود.(الإربلی، 1405ق: ج2، ص148) و همچنین در روایتی دیگر میفرمایند: کودکی که در گوش راست و چپش اذان گفته باشند، شیطان به او دستبرد نمیزند. ذکر این نکته در پایان خالی از فایده نیست که نوشته های روسو به احتمال زیاد، رنگ و بوی دوران زندگی نابه سامان کودکی خودش را دارند. ادای كلمات محبت آمیز و ابراز احساسات اهمیت بسزایی دارند. در این جا، گفتن این نکته لازم می آید که همه طبیعت گرایان همچون روسو، معلم را به کار بستن هر نوع روش تدریس باز می دارند و فقط ناظر هستند و سعی می کنند تا به هیچ طریقی در کودک اثری تحمیلی نگذارند.

حتی در حین بازی رعایت اخلاق باید خط قرمز بازی باشد، تا کودک یاد بگیرد در هر شرایط ادب و اخلاق بر هر چیزی و در هر شرایطی اولویت دارد. طفل: انجام کاری که از آن منع شده ایم، چه ضروری دارد؟ اصرار داشتن به تغییر رفتار بچهها بدون اینکه آگاهی لازم را به آنها بدهیم و تنها با اجبار و حالت انتقادی قصد انجام آن را داشته باشیم هیچ نتیجهای ندارد. به موجب وجه اشتراک تربیت فرزندان در خانواده های مختلف، عده ای بر این باور هستند که به میزانی که والدین در رده سنی جوان تری قرار داشته باشند از انرژی و حوصله لازم برای تربیت فرزند بهره مند می باشند. خانههای آپارتمانی کوچک، جایی برای تخلیه هیجانات ندارد و اغلب والدین متأسفانه با توجه به سبک زندگی امروزی، فرصت بازی و تمرکز بر علایق کودک را ندارند. اما دین اسلام، تربیت فرزند را از انتخاب همسر میداند؛ زیرا عوامل مؤثر در تربیت، صرف نظر از فطرت، عوامل ارثى هستند یا محیطى و با انتخاب همسر، پرونده عوامل ارثى و بخش مهمى از عوامل محیطى تا حدودى بسته خواهد شد؛ زیرا محیط تربیت را خانواده و اجتماع تشکیل میدهد. در قرآن کریم فرازهای زیادی از سرگذشت و عملکرد اقوام پیشین بیان شده که مهمترین آنها داستان حضرت موسی (ع) و بنیاسرائیل است، این داستان حاوی آموزههای تربیتی و نکات ارزشمندی در زمینه تربیت است و خداوند به حضرت موسی (ع) میفرماید که نسبت به قوم خویش با محبت و مهربانی رفتار نماید همانگونه که خداوند در هنگام کودکی حضرت موسی (ع) را تنها نگذاشت و در میان فرعونیان مراقبت کرد تا حضرت موسی در انجام تکالیفش به خصوص در برابر فرعون توانا و مقتدر باشد.

به طوری که در امیل می خوانیم برای آموزش و مراقبت امیل در کودکی و جوانی. شاید بتوان گفت که انگیزه تلاش روسو برای شناخت و سازندگی کودک در تمام عمر، جبران کاستیها نیازهای شخصی وی در دوران کودکی بوده است. شاید به همین دلیل است که برخی از پژوهشگران تاریخ اندیشه، وی را اساساً در تداوم سنت فکری عصر روشنگری نمیدانند، بلکه اندیشهٔ او را بیشتر در نقد فلسفهٔ روشنگری ارزیابی میکنند. و تاوان کوتاهی او را نباید سایرین بپردازند. طفل: چرا نباید بکنم؟ معلم: نباید این کار را بکنی. در پایان باید اشاره کرد که گرچه بسیاری از عقاید روسو واقعی و سرشار از احساسات است و در زمان خود او و بعد از او تحرک، دشواری و حتی تضادهایی را پدید آوردند اما به هر جهت سبب تحولات و دگرگونیهای عمیقی در روند و نظرات آموزشی و پرورشی گردید. هر فصلِ کتاب به یکی از ماههای تولد کودک تا یک سالگی اختصاص داده شده است. الْعِلْمُ أَکثَرُ مِنْ أَنْ یُحَاطَ بِهِ فَخُذُوا مِنْ کلِّ عِلْمٍ أَحْسَنَهُ؛ «(امام علی(ع)): علم وسیعتر از آن است که همة آن فرا گرفته شود؛ پس از هر علمی بخشهای نیکوتر (سودمندترِ) آن را فراگیرید».

دیدگاهتان را بنویسید